فرهنگ غنی ایران و شب یلدا

فرهنگ غنی ایران و شب یلدا

 هر جا حرف از ایران شده، اولین چیزی که به ذهن می رسد فرهنگ غنی آن است. ایرانی که به کوروش و داریوش و امیر کبیر و ابن سینا و فردوسی و… می‌نازد. سرزمینی که آن زمانی که کسی انسانیت نمی دانست از حقوق بشر و زنان و حتی کارگران صحبت به میان آورده بود. آناهیتا که نشانگر وجود الزامی و حیاتی زن در کانون خانواده است، آن زمانی در ذهن ها زاده شد که عرب ها دختران‌شان را زنده به گور می کردند. در اخبار امروز مجله گردشگری مستر بلیط به بررسی فرهنگ غنی ایران و شب یلدا خواهیم پرداخت.

زمانی که حرف از فرهنگ می شود می توان به مراسماتی که در آن فرهنگ اجرا می شود اشاره کرد چرا که همین مراسمات و آیین هاست که اهم و مهم هر جامعه نسبت به وقایع و مسائل را نشان می دهد. آیین ها شکل ظاهری هر فرهنگ است. ایران از آنجایی که فرهنگ غنی و با قدمت چندین هزار ساله دارد، مراسمات و آیین های نمادین شگفت انگیزی هم دارد که برخی از آن ها به مرور زمان از یادها رفته اما بعضی از آیین ها علاوه بر این که از یاد ها نرفته به فرهنگ های دیگر هم رسوخ یافته است.

از این آیین ها می توان به مراسم شب یلدا اشاره کرد. بلند ترین شب سال که سردی هوا در کنار گرمای وجود عزیزانمان دیگر اذیت کننده نیست چرا که در این شب همه در کنار هم جمع می شوند و با خوردن غذاهای لذیذ و خوراکی های متنوع و میوه های جورواجور ساعاتی را باهم هستند. ریشه کلمه یلدا متعلق به زبان سریانی است و به معنای تولد یا میلاد است. در برخی منابع آمده است که پس از مسیحی شدن رومیان، سیصد سال پس از تولد عیسی مسیح، کلیسا جشن تولد مهر را به عنوان زاد روز عیسی پذیرفت، زیرا زمان دقیق تولد وی معلوم نبود.

در واقع یلدا یک جشن آریایی است در ایران و سرزمین های هم فرهنگ مجاور، از شب آغاز زمستان با نام «شب چله» یا «شب یلدا» نام می برند که همزمان با شب انقلاب زمستانی است. هر استانی در این شب غذاهای محلی خود را تهیه می کند.در استان لرستان گندم را در شیره می خیسانند و پس از مخلوط کردن آن با نمک و زردچوبه، برشته اش کرده و با بادم و گردو و کنجد مخلوط می کنند، یک خوراکی مغذی در سرمای زمستان.

فرهنگ غنی ایران و شب یلدا
در استان گیلان
هنوز هم خوردن آوکونوس یا همان آب ازگیل در شب چله و روزهای دیگر زمستان رواج دارد. از پاییز ازگیل های خام را درون یک خمره می انداختند و روی آن آب و نمک می ریختند تا در طول زمان پخته شود. سپس آن را با گلپر و به هنگام رسیدگی که زمان اصلی آن در شب یلدا بود می خوردند.

خوراکی خوشمزه ی دیگر، شیرینی به نام کف در استان خراسان است. درست کردن این شیرینی به عهده ی جوانان است، ریشه ی یک گیاه به نام چوبک را چندباره جوشانده و سپس در هوای آزاد که باید سرد باشد، آن را درون تغار می ریزند و با جوانان با چوب های نازک آنقدر آن را هم می زنند تا کف کند با سفت شدن آن شیرینی ها را با مغزو گردو و شیره شکر مخلوط می کنند. خشیل یکی از غذاهایی است که کنار غذاهای دیگر در سفره شب یلدا چیده می شود. این یکی از غذاهای زمستانی مردم آذربایجان است که به خاطر کالری بالایی که دارد مقاومت بدن را هم در مقابل هوای سرد این مناطق بالا می برد. شب یلدا لابلای خوراکی های خوشمزه کتاب حافظ هم می توان یافت، اگر آن غذا های دلپذیربرای جسم باشند، یک کتاب شعر می تواند غذای روح را تامین کند و چه کسی بهتر از حافظ و اشعار زیبایش…

در همه جای ایران مراسم شب یلدا به یک صورت انجام نمی شود و هر استانی یکسری رسومات خاص منطقه ی خود را دارند، مثلا در لرستان در این شب نوجوانان و جوانان به پشت بام همسایگان خود رفته و شالی دراز می کنند صاحب خانه نیز در آن کمی گندم برشته و آجیل مشکل گشا می ریزد، این رسم همراه با خواندن شعر است و به فضای محله ها شوری و شعفی خاص می بخشد.

یا در استان گیلان شاهد مراسم جالبی هستیم به این صورت که برای خانواده های نو عروس خوان میفرستند. طبقی از خوراکی های مختلف را آماده و در وسط آن یک ماهی سفید به نشانهی خیر و برکت گذاشته و آن را برای نوعروس و داماد می فرستادند. خوردن هندوانه بسیار اهمیت دارد دلیل آن هم یک باور عام است اینکه هرکس در شب چله هندوانه بخورد نه در زمستان سرما را احساس می کند و نه در تابستان گرما و تشنگی را

شب یلدا را میتوان در یک کویر کنار یک آتش زیر ستاره ها و آسمان زیبا سپری کرد که استان هایی مثل یزد این موهبت را دارند. شب یلدا فقط به ایران محدود نیست و برخی از کشور های دیگر هم به یمن بلندترین شب سال، این شب را جشن می گیرند و رسوماتی دارند. یکی ازاین کشور ها کشور پاکستان است. پاکستانی ها بر اساس آیین های قدیمیشان در شب یلدا به دعا و نیایش میپردازند. مردان آیین حمام زمستانی را بجا می آورند و در حالی که تکه نانی را در دست گرفته اند روی سرشان آب می ریزند.

این حمام باید ایستاده انجام شود و از صبح تا بعد از ظهر آخرین روز از پاییز ادامه خواهد داشت. زنان و دختران هم مراسم سنتی حمام را به جا می آورند و بعد از این تطهیر مراسم آتش افروزی، جشن و پایکوبی و خوردن غذایی که از شکمبه بز تهیه شده، آغاز می شود.

یا مثلا مردم شرق آسیا، انقلاب زمستانی شان را با مراسم دونگ ژی جشن می گیرند. مراسمی که در میان ژاپنی ها، چینی ها، کره ای ها و مردم فیلیپین و تایلند و ویتنام، یکی از مهم ترین مراسم آیینی به حساب می آید و از غروب روز آخر پاییز شروع می شود. خانواده ها در این روز دور هم جمع می شوند و غذایی به اسم تانگ یوآن و کوفته برنجی می‌خورند؛ غذاهایی که در فرهنگ شرق آسیایی ها، نماد همبستگی و اتحاد خانواده دانسته می شوند.

با این اوصاف می بینیم که شب یلدا ، بلند ترین شب سال در نقاط دیگر دنیا هم جذابیت خود رادارد. به این امید که این آیین دیرینه هر ساله با شکوه در خانواده ها انجام شود و مانند بسیاری از آئین ها از یاد ها نرود. مستر بلیط نیز به نوبه خود شب یلدا را به تمام مردم آریایی عزیز تبریک عرض می کند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *