اخبار و مقالات گردشگری

اکوتوریسم در ایران

اکوتوریسم یا بوم گردی
نوشته شده توسط Abolfazl Danesh

صنعت توریسم در جهان امروز در حال رشد است و به منبع درآمد مهمی برای بسیاری از کشور های در حال توسعه و همین طورتوسعه یافته تبدیل شده است. در میان الگوهای مختلف گردشگری، اکوتوریسم از رشد قابل توجه و روزافزونی برخوردار است و ابزاری مهم برای توسعه این صنعت محسوب می شود، در مقاله امروز مجله گردشگری مستر بلیط به بررسی وضعیت اکوتوریسم در ایران خواهیم پرداخت؛ با ما همراه باشید.

اکوتوریسم در ایران
تعریف بوم گردی (اکوتوریسم)

اکوتوریسم مخفف Ecological Tourism است که معنای لغوی آن در ادبیات فارسی «طبیعت گردی» است و گرایشی تازه در صنعت جهانگردی و مبتنی بر مسافرت های هدفمند همراه با دیدار و برداشت های فرهنگی و معنوی از جاذبه های طبیعی و لذت بردن از پدیده های گوناگون است.

اکوتوریسم با پیروی از فلسفه حیات مدار وتکیه بر ارزش های درونی، از طریق حفاظت از عرصه های طبیعی، انتقال جوامع محلی، تقویت ویژگی خرده فرهنگ ها، فراهم آوری فرصت های آموزشی و یادگیری، تقویت اشتغال زایی و جلوگیری از مهاجرت، التزام به مصرف کمتر منابع تجدیدناپذیر، فراهم آوری فرصت های مشارکت های محلی، آموزش های زیست محیطی وبه عبارتی ترکیب مناسب توسعه و حفاظت از محیط زیست و میراث های فرهنگی، رشد پایداری را امکان پذیر می سازد. با کسب در آمد از طریق اکوسیستم، میزان اشتغال زایی برای افراد محلی افزایش یافته، سطح بهداشت و آموزش آنان نیز ارتقا می یابد.

بنابر تعریف جامعه بین المللی اکوتوریسم در سال ۲۰۱۵ بوم گردی یا اکوتوریسم « سفری است مسئولانه به جاذبه های طبیعی برای لذت بردن،  ادراک و قدر طبیعت را دانستن (و همراهی کردن با ویژگی های فرهنگی متعلق به گذشته و حال) به گونه ای که حافظ زیست بوم بوده، سبب پایداری کیفیت زندگی مردم منطقه شده، شامل آموزش بوده و در آن، گردشگر در فعالیت های سودآور اجتماعی-اقتصادی مردم محلی مشارکت داشته باشد.» در بوم گردی کلمه آموزش بسیار مورد تاکید قرارگرفته که شامل مسافران و مردم محلی می شود.

اکوتوریسم در ایران
تاملی در مباحث اکوتوریسم

اگرچه «هرتز» اولین فردی است که در سال ۱۹۶۵ واژه اکوتوریسم را معرفی و در چند معیار کلیدی با عناوینی چون کمترین اثر برمحیط زیست، کمترین اثر بر فرهنگ های بومی، احترام به افراد محلی، مزایای اقتصادی مطلوب برای مردم میزبان و رضایتمندی گردشگران بیان داشته است، اما با گذشت نزدیک به ۲۵ سال از شروع به کار انجمن جهانی اکوتوریسم (TIES) با بررسی اصول اکوتوریسم مشاهده می کنیم که سه اصل عمده در ادبیات آن مشهود و پررنگ است:

  1. فرسایشی و استخراجی نیست. منظور از استخراجی و مصرفی، آن گونه فعالیت هایی  است که سبب ایجاد آسیب های رفتاری و فیزیکی بر گونه های غیر انسانی در طبیعت می شود.
  2. پایبندی به اخلاق زیست محیطی ایجاد می کند.
  3. در رابطه با طبیعت، ارزش های سازگار با محیط زیست و اخلاق محور را در اولویت قرار می دهد.

به طور خلاصه اکوتوریسم چیزی نیست جز حقظ و نگه داری از محیط زیست، جوامع بومی و سفر مسئولانه با هدف ایجاد پایداری در زیست بوم. کسانی که می خواهند در زمینه بوم گردی مشارکت و فعالیت داشته باشند می بایست اصول زیر را بعنوان اصول اساسی و پایه این نوع خاص از گردشگری بپذیرند:

  • ایجادآگاهی فرهنگی و زیست محیطی و ترویج فرهنگ احترام به طبیعت ومردم بومی
  • به حداقل رساندن آسیب های فیزیکی، اجتماعی، رفتاری و روانی در طول مسافرت
  • فراهم کردن تجربه مثبت و لذت بخش از سفر هم برای مسافران و هم برای افراد محلی
  • ایجاد منافع مستقیم مالی برای حفظ و حراست از زیست بوم
  • ارائه و تلاش در ایجاد تجربه به یاد ماندنی برای مسافران به گونه ای که آن ها را نسبت به منطقه میزبان دلسوز و حساس کرده و به اوضاع اجتماعی،  آب و هوایی، زیست محیطی و سیاسی آن منطقه اهمیت دهند.
  • طراحی و ساخت امکانات سازگار با طبیعت و فرهنگ منطقه با کم ترین آسیب ممکن به اکوسیستم بومی
  • آموزش قوانین و باور های معنوی مردم محلی به گردشگران و ایجاد همکاری و مشارکت بین گردشگران و محلی ها با هدف توانمند سازی فردی و گروهی

اکوتوریسم در ایران
در این میان نکته قابل تامل این است که جاذبه های طبیعی گردشگری هیچگاه تکراری نمی شوند، زیرا رفتن به سفر هایی با قصد  دیدار از طبیعت، عمدتا همسو با اهدافی است که مهم ترین آن ها تغییر آب و هوا، تفریح، استراحت، رفع خستگی، کسب آرامش فکری و روحی و تجدید قوا برای کار مجدد است و نباید فراموش کردکه کار و فراغت همیشه با یکدیگر همراه هستند و عملکردشان با یکدیگر مرتبط است بنابراین با قاطعیت و اطمینان می توان گفت که این ویژگی مربوط به اکو سیستم، امتیاز ویژه این شکل از گردشگری را به دیگر اشکال آن نشان می دهد و همین امر موجب شده است که تعداد بازدید کنندگان از جاذبه های طبیعی، پارک های ملی و سایر نواحی حفاظت شده در حال افزایش باشد باتوجه به موارد مذکور، آنچه که در این نوع گردشگری بسیار اهمیت دارد، موضوع پایداری است. توسعه پایدار بر تامین نیاز ها در سطح حداقل مزایا در جامعه (عدالت بین نسلی) تاکید دارد.

مبحثی که همواره محل تامل در این زمینه بوده، تمایزی است که بین گردشگری مبتنی بر طبیعت بعنوان یک الگوی فضایی و اکوتوریسم بعنوان یک گونه از گردشگری وجود دارد. این در حالی است که در بیشتر مواقع این دو مترادف هم محسوب می شوند و حتی گاهی یکی پنداشته می شوند. گردشگری در طبیعت یک الگوی فضایی از گردشگری بوده وشکل دهنده متنی فضایی است که خوانش آن در پیرامون سفر به نقاط طبیعی با انگیزه های متفاوت از سوی گردشگران صورت می گیرد.

هم چنین در بازار جهانی گردشگری، گردشگری در طبیعت یک بخش کلی محسوب می شود که اکوتوریسم جزئی از آن در کنارگردشکری ماجراجویی است. در واقع اکوتوریسم بخشی در حال گسترش از بازار گردشگری مبتنی بر طبیعت است. در این راستا نمی توان سفر به طبیعت را بدون در  نظر گرفتن ویژگی های آن، اکوتوریسم نامید؛ درحالی که می توان این گونه سفر ها را در چارچوب گردشگری در طبیعت به حساب آورد. علاوه بر آن از نظر تعاریف نیز هیچگاه گردشگری مبتنی بر طبیعت تنها معادل اکوتوریسم نیست. در این جا تفاوتی را می توان مشاهده کرد که ما بین انگیزه های این دو وجود دارد. به عبارت دیگر هرگونه طبیعت گردی، اکوتوریسم تلقی نمی شود و اکوتوریسم زیر مجموعه ی طبیعت گردی است.

اکوتوریسم در ایران
نتیجه گیری

آنچه مسلم است اکوتوریسم باید با نگرش سیستمی توسعه یابد و پویایی و پایایی را باهم داشته باشد. منظور از نگرش سیستمی، توجه به تمامی ابعاد اکوتوریسم و ارتباط هایی است که با سایر اجزای موجود در محیط دارد.

باید محاسبه شود که اکوتوریسم چه می دهد و چه می ستاند. آیا آنچه از آن عاید می شود بر هزینه های آنی وآتی آن بیشتر خواهدبود؟ آیا منافع آنی و کوتاه مدت آن به خسارت آتی و بلند مدت این صنعت می ارزد؟ چگونه می توان اکوتوریسم را با پایاپایی عجین کرد؟ در این راستا بهترین پبشنهاد در این عرصه شامل توجه به ظرفیت تحمل نواحی اکوتوریستی، مشارکت مردمی، ضرورت اتخاذ نگرش سیستمی و تخصیص اعتبار برای محافظت از طبیعت خواهد بود.

درباره نویسنده

Abolfazl Danesh

دیدگاهتان را بنویسید